[Bài tập] Nhóm 1: Báo chí công dân

Thời đại bùng nổ thông tin và các công nghệ tiên tiến giúp con người có rất nhiều lựa chọn để chia sẻ thông tin của mình. Các mạng xã hội nổi tiếng như Twitter, Facebook, My Pace, Flickr…và thậm chí những chiếc điện thoại cũng đang trở thành phương tiện truyền tải thông tin nhanh chóng và tiện lợi. Internet và điện thoại di động đang thay đổi nhiều nghề nghiệp cũng như cách thức thu thập, chia sẻ thông tin, từ đó, nó cũng thay đổi cách sống của con người. Và một khái niệm mới ra đời: “Báo chí công dân”.


Đi từ khái niệm

Khái niệm “báo chí công dân” lần đầu tiên được đưa ra trong cuốn sách của Dan Gillmor xuất bản năm 2003 với tiêu đề “Chúng tôi là truyền thông: Báo chí của nhân dân và vì nhân dân” với nhận định rất nổi tiếng: “Tin tức không còn là bài giảng mà là một cuộc đối thoại”. Giống với cơ sở lập luận để xây dựng từ điển trực tuyến Wikipedia, lập luận của Gillmore là “kiến thức và sự hiểu biết của mọi người vượt xa hiểu biết của mỗi người về bất cứ lĩnh vực nào”.

Hiện nay sức hút của khái niệm “báo chí công dân” ngày càng giảm đi và dần được thay thế bằng khái niệm toàn diện hơn: “tin tức do người sử dụng tạo ra”. Như vậy là vấn đề không chỉ còn xoay quanh “báo chí” với tư cách một chuyên ngành với bộ quy tắc và đạo đức riêng biệt, khác với những quy tắc của những người viết nhật ký mạng, mà giờ đây không phải là đối thủ của phóng viên mà là những người xây dựng tin tức bổ sung.

Cụm từ “tin tức do người sử dụng tạo ra” cũng làm cho quan niệm về sự tham gia của công dân không còn ý nghĩa. Nội dung tin tức có thể do khách hàng, độc giả và cả các nhà bình luận tạo ra. Tuy nhiên, cần có các biên tập viên chuyên nghiệp để biến nội dung tin tức đó trở thành “tin tức báo chí”.

Đặc điểm của báo chí công dân

– Sức ảnh hưởng rộng rãi và tính tương tác cao: Cherian George, một chuyên gia về truyền thông kiểu mới, cho rằng những sự kiện như  vụ tấn công Mumbai hay vụ đánh bom London cách đây 3 năm đã minh chứng cho sức mạnh của “báo chí công dân”.

“Nếu như sự kiện diễn ra với quy mô quá lớn, ảnh hưởng đến quá nhiều người, sẽ không một hãng thông tấn nào đủ năng lực để theo dõi kip thời cùng lúc mọi diễn biến từ nhiều góc nhìn khác nhau. Nhưng với báo chí công dân, không có gì là không thể”, ông nói (Theo Tuổi Trẻ ngày 30/11).

– Mang lại dân chủ cho người dân:

* Ngày càng có nhiều người viết nhật ký mạng được mời làm khách danh dự tại nhiều sự kiện của giới truyền thông. Năm nay, khoảng 10% danh sách khách mời từ giới truyền thông đến dự Tuần lễ Thời trang New York là những người viết nhật ký mạng.

* Endemol, người xây dựng loạt chương trình truyền hình Big Brother (Đại ca), đã khởi động ở Hà Lan chương trình tin tức hàng ngày trên truyền hình với nội dung tin tức do người sử dụng tạo ra. Các nhà báo công dân gửi tin dưới dạng băng video, sau đó được tập hợp để trở thành bản tin “Tôi trên TV”.

* Ở Pune, Ấn Độ, Hiệp hội Báo chí Sakaal đã xây dựng “phụ trang công dân” hàng tuần. Phụ trang này hoàn toàn do độc giả tự viết. Biên tập viên Deendayal Vaidya cho biết: “Mọi người muốn đọc những tin tức tích cực, những việc làm tích cực bởi cuộc sống của họ đã quá vất vả rồi. Họ muốn được động viên tinh thần”. Khoảng 1.000 độc giả, chủ yếu là những người trước kia chưa từng viết lách, đã viết cho phụ trang này.

* Tờ báo Le Monde (Thế giới) nổi tiếng của Pháp đang cung cấp blog cho những người đặt mua báo này. Bên cạnh những mục tiêu khác, tờ báo muốn khuyến khích độc giả theo dõi ấn bản điện tử khi họ du hành, những tin bài hay nhất có thể truy cập qua những trang du lịch trên trang web của tờ báo.

* Ở Chi-lê, số lượng phát hành tờ báo quốc gia Las Ultimas Noticias (Thời sự) đã tăng 30% sau khi các biên tập viên của tờ báo kiểm tra những tin bài được đọc nhiều nhất trên trang web của họ và sau đó sử dụng một phần thông tin để quyết định những tin bài nào sẽ xuất hiện trên báo in. Mặc dù đây không phải là nội dung tin tức do người sử dụng tạo ra, nhưng nó cho thấy người sử dụng ngày càng có ảnh hưởng đối với sự lựa chọn nội dung đăng tải của các cơ quan thông tấn.

– Báo chí công dân đang thay đổi kết cấu truyền thông truyền thống:

Nếu trước đây là one – many thì giờ đây sẽ là many – many.

Việc có quá nhiều nguồn cung cấp tin là một thách thức lớn đối với ngành báo chí ngay từ những ngày đầu ra đời, đó là làm thế nào để xác định nguồn tin đó có chính xác hay không. Theo George Brock, biên tập viên The Times (Thời đại) của Luân-đôn ra thứ bảy hàng tuần, “vấn đề quan trọng nhất của độc giả khi đọc tin bài và bình luận là tự hỏi: Mình có tin nguồn tin này không? Đây là một bài kiểm tra cho thấy một số nguồn tin là đáng tin cậy, nhưng một số khác thì không. Những xã hội mở muốn duy trì tính mở luôn phải qua bài kiểm tra đó”. Sự xuất hiện của tin tức do người sử dụng tạo ra, một cuộc cách mạng văn hóa thực sự, mang đến cả cơ hội và những thách thức đáng kể đòi hỏi xã hội phải cảnh giác.

Ở khía cạnh tích cực, người dân giờ đây có quyền kiểm soát lớn hơn với cách thức và thời điểm tiếp nhận thông tin. Họ có thể từ chối hoặc tham gia nếu muốn. Công việc kinh doanh tin tức đang trở thành một cuộc đối thoại giữa nhà cung cấp và người tiếp nhận thông tin, chứ không phải sự áp đặt ý kiến và quan điểm chủ quan của một nhóm đặc quyền.

Ở khía cạnh tiêu cực, Internet đã mở ra những khả năng phổ biến thông tin mới chưa từng có và đôi khi còn tạo ra sự lũng đoạn thông tin nguy hiểm khó có thể ngăn chặn, nếu không muốn nói là không thể.

Hiện tượng này ngày càng đặt lên vai các phóng viên chuyên nghiệp gánh nặng trách nhiệm duy trì tiêu chuẩn cao đối với việc kiểm tra, xác định tính trung thực và khách quan của thông tin. Các biên tập viên đã phải dành rất nhiều thời gian để xác minh nội dung thông tin và những bức ảnh do người sử dụng cung cấp, và đây sẽ chỉ là phần việc tiêu tốn thêm thời gian của họ mà thôi. Ảnh và tin bài bình luận trên nhật ký mạng đòi hỏi phải được kiểm tra cẩn thận và thường xuyên.

Nếu những người viết nhật ký mạng không phải tuân thủ những quy định ngặt nghèo về đạo đức, thì ở cấp độ “nhật ký mạng chuyên nghiệp” nên có những quy định do cộng đồng xây dựng nên. Vụ bê bối của Huffington liên quan đến diễn viên người Mỹ George Clooney hồi tháng 3/2006 cho thấy cộng đồng mạng có những biện pháp kiểm soát và cân bằng mạnh mẽ. Khi Ariana Huffington đưa một bài viết lên mạng dựa trên một số lời bình luận của Clooney khi trả lời phỏng vấn trên truyền hình và phát tán bài báo như thể do chính Clooney viết ra và hậu quả là diễn viên này đã không giấu nổi sự bất bình. Mặc dù lúc đầu người thành lập mạng và tác giả Arianna Huffington cố chối cãi, nhưng cuối cùng cô buộc phải xin lỗi trước phản ứng mạnh mẽ của cộng đồng mạng.

Những nguyên tắc cơ bản trong các xã hội dân chủ của chúng ta và uy tín của truyền thông sẽ không còn nếu chúng ta không thể phân biệt được thông tin nào là thật và giả.

Do vậy, trách nhiệm của các cơ quan thông tấn là rất lớn. Hiện nay đa số độc giả vẫn thích đọc báo in với khoảng 1,6 tỉ độc giả của các nhật báo trên toàn cầu. Các cuộc thăm dò ý kiến liên tục cho thấy độc giả tin tưởng các hãng tin đã có tiếng và cảnh giác hơn đối với nhật ký mạng và tư liệu do người dân tạo ra.

Ví dụ, một nghiên cứu về độc giả do một tờ báo tự do Pháp 20 phút tiến hành cho thấy 2/3 số người được hỏi cho rằng thông tin của các trang tin trực tuyến “không thể coi là tin tức” và họ nghi ngờ tính “xác thực của chúng”.

Báo chí công dân – tương lai của báo chí

Với sự phát triển nhanh chóng của nhiều loại hình mạng xã hội như Twitter, Facebook, WordPress…, công chúng có nhiều sự lựa chọn để tiếp cận thông tin. Không những thế, họ còn là người phổ biến thông tin ra cộng đồng với tốc độ nhanh nhất. Rất nhiều sự kiện được phản ánh chi tiết, chính xác qua các diễn đàn, mạng xã hội, blog. Ở đó, công chúng có quyền được nói lên nhân sinh quan của mình một cách dân chủ.

Tuy nhiên, không thể tránh khỏi những luồng tin phản động được trá hình bởi cụm từ “tự do báo chí” trong công chúng, đặc biệt là cộng đồng sử dụng Internet. Rất khó để quản lý các nguồn tin trên mạng, và điều đó buộc các nhà chức năng đôi khi phải sử dụng phương thức “cấm”. Ví dụ như đối với Facebook, các nhà cung cấp đã lần lượt chặn loại hình này, không chỉ ở Việt Nam mà còn một số nước trên thế giới, ví dụ như Trung Quốc, Siberia v..v…

Những ví dụ về báo chí công dân:

Tờ The Orange County Register ở bang California vận dụng kỹ thuật kể chuyện mới để kể lại câu chuyện của những trẻ em đang sống trong những khu ổ chuột theo cách thức đối thoại chỉ bằng tiếng nói của những đứa trẻ. Không hề trích dẫn lời chuyên gia, không “ép” các quan chức nhà nước phải chường mặt.

Phản ứng từ phía công chúng lại thật bất ngờ: 1.100 người gọi điện đến tòa soạn bày tỏ sự ủng hộ và tặng 200.000 USD, 50 tấn thực phẩm, 8.000 món đồ chơi và hàng ngàn giờ lao động tình nguyện. Chính quyền vùng Orange chi 1 triệu USD cho chương trình nhà ở để đưa gia đình các em rời khỏi khu ổ chuột lưu động này. Một tổ chức phi chính phủ phát động chiến dịch 5 triệu USD để ngăn chặn tình trạng lạm dụng ma túy trong các gia đình ở khu ổ chuột.

Ngày 17/2/2008, CNN đã cho ra đời iReport.com, nơi cho phép độc giả trên khắp thế giới gửi về những hình ảnh và video liên quan đến sự kiện chấn động mà họ tận mắt chứng kiến. Những thông tin thú vị nhất sẽ được CNN chọn lọc, kiểm chứng và được phát lại chính thức trên kênh CNN. Đây là một dự án thành công của CNN được nhiều hãng thông tấn khác “nhái” lại, như i-Caught của ABC, uReport của Fox và FirstPerson của MSNBC…

Đây là 2 ví dụ tiêu biểu về báo chí công dân. Bên cạnh đó, trên thế giới còn có nhiều loại hình báo chí công dân. Trang web Wikipedia cũng là một ví dụ tiêu biểu về báo chí công dân bởi nội dung của nó hoàn toàn do độc giả đưa nên. Hiện nay, các blog, các diễn đàn trên mạng cũng là một loại hình của báo chí công dân. Trên các tờ báo của Việt Nam hiện nay như tuổi trẻ, tiền phong, thanh niên, vietnamnet. Vnexpress, dân trí cũng đều có mục độc giả viết hay mục bạn đọc. đó là mục dành riêng cho bạn đọc làm báo để tham gia xây dựng tờ báo và cũng là để cung cấp thông tin cho độc giả.

Cũng có rất nhiều những tờ báo, những tạp chí chuyên ngành hầu hết đều lấy tin bài của những cộng tác viên. Đây cũng là một ví dụ tiêu biểu về báo chí công dân hiện nay.

Trong thời buổi bùng nổ thông tin như hiện nay thì mô hình báo chí công dân ngày càng được các tờ báo chú trọng phát triển. Đây được xem như đội ngũ cộng tác viên đông đảo bên cạnh lực lượng phóng viên của tờ báo góp phần quan trọng vào sự phát triển của tờ báo. Do đó hiện nay, rất nhiều tờ báo đều chú trọng phát triển lực lượng cộng tác viên rộng rãi trong quần chúng.

Trong thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay báo chí công dân càng có điều kiện để phát triển và có vai trò quan trọng trong hoạt động báo chí. Tuy nhiên bên cạnh những mặt tích cực thì báo chí công dân cũng có nhiều mặt tiêu cực. Đó là hiện nay, trên những trang cá nhân, những diễn đàn, những những blog cá nhân, có nhiều những thông tin không lành mạnh, gây ảnh hưởng không nhỏ đến dư luận.

Để báo chí công dân góp phần tích cực vào sự phát triển chung của truyền thông, rất cần những “ nhà báo công dân”, những “tòa soạn báo công dân” làm việc không chỉ bằng tình yêu, mà còn làm việc bằng trách nhiệm.

Nguồn tham khảo:

1.     Bách khoa toàn thư mở Wikipedia http://vi.wikipedia.org

2.     Website tuanvietnam.net

Nhóm 1: Vũ Ngọc Anh,  Ma Thị Kim Anh, Lý Triệu Biên, Nguyễn Thùy Chi,  Vũ Thị Bích Diệp, Quách Thị Dung,  Phạm Minh Dũng,  Nguyễn Thu Hằng,  Nguyễn Thị Thúy Hằng,  Hoàng Thị Bích Hà, Nguyễn Tiến Hà,  Mạc Phạm Ngọc Hà

2 Responses to [Bài tập] Nhóm 1: Báo chí công dân

  1. Lê Thị Thanh Xuân nói:

    – Thông tin khá tốt, tuy nhiên chưa được xử lý tốt
    – Tài liệu tham khảo chưa phong phú.
    – Hãy chọn góc độ và xử lý thông tin thành bài báo hoàn chỉnh (có phần khảo sát liên quan tới VN) để gửi đăng trên trang songtre.vn

  2. JCPenney is “one of the few retailers to offer benefits to its part-time Associates working less than 35 hours per week. ) Finally, we Americans are going to be forced to assess what is really important and what is just distracting fluff. If you are expecting guests this year, make sure there is room in the guest closet for their clothes and luggage.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: