Rượu làng Vân – ngày ấy và bây giờ


 Về Vân Hà, Việt Yên, Bắc Giang hình ảnh đầu tiên chúng ta bắt gặp là đôi câu đối được viết trên cổng làng “Vân hương mỹ tửu lừng biển Bắc. Chiến công Như Nguyệt rạng trời Nam” và những chiếc thùng phi, chum rượu lớn xếp dọc đường làng. Qua cánh cổng cổ kính ấy ta đã về với vùng văn hóa cổ lừng danh với nghề nấu rượu với nhiều bước thăng trầm trong lịch sử.

 

Cổng làng Vân với đôi câu đối

 

Quá khứ huy hoàng

Rượu làng Vân ra đời cách nay đã hơn 400 năm. “Tổ nghiệp” là bà Nghi Định mang nghề nấu rượu từ Trung Hoa về truyền dạy lại cho dân làng Vạn Vân. Rượu làng Vân thơm ngon, hấp dẫn không chỉ bởi nấu bằng gạo nếp cái hoa vàng mà còn bởi thứ men đặc biệt chế từ 35 loại thuốc Bắc.

Rượu làng Vân chẳng những tiếng tăm vang lừng khắp Kinh Bắc, mà còn được “vua biết mặt, chúa biết tên”, trong đó Bảo Đại – vị Hoàng đế An Nam cuối cùng ưa thích, ban cho bốn mỹ tự “Vân hương mỹ tửu”

Ngày xưa, ở làng Vân nhà nhà đều nấu rượu, cha truyền con nối để tạo nên thứ rượu lừng danh. Để bảo lưu nghề truyền thống của ông cha, giữ bí quyết nghề nấu rượu, ngay từ xa xưa, người dân Vân Hà đã có ý thức rằng trong gia đình, cha mẹ chỉ truyền nghề cho con trai và con dâu. Vì nếu truyền cho con gái, khi con gái lấy chồng sẽ mang công thức rượu làng Vân đi nơi khác. Quy tắc này được thực hành nghiêm ngặt.

Ở vùng Kinh Bắc, rượu Làng Vân đã từng có mặt ở các kỳ giỗ, chạp, hiếu, hỉ. Sính lễ của nhà trai đem đến nhà cô dâu không thể thiếu rượu Làng Vân. Đám khao, đám cưới, đám ma phải mua bằng được rượu Làng Vân để khỏi bị chê cười. Cả khi cải táng người ta cũng dùng rượu Làng Vân rẩy lên nắm xương tàn, trước  khi đắp lại nắp tiểu thiên thu. Rượu Làng Vân rất gần  gũi với những tao nhân, mặc khách, những thầy đồ ưa ngâm  vịnh, những ông quan bất đắc chí, những con người lẻ bóng, cô đơn. Rượu làng Vân theo thuyền lái đi khắp mọi miền của Tổ quốc, xây dựng được thương hiệu xuất khẩu ra nước ngoài.

Và hiện tại…

Ngày nay đến làng Vân, ấn tượng đầu tiên không còn là rượu nữa. Thay vào đó là hàng loạt phên bánh đa nem xếp đầy bên đường và mùi… Nhà nào cũng nuôi lợn để tận dụng bã rượu, chất thải không được xử lý xả thẳng ra ao hồ. Đầu làng, cuối xóm thường xuyên bốc lên một mùi hôi thối. Nhà cửa, lối đi trong những làng nghề cổ này bé nhỏ, san sát bên nhau, mà nhà nào cũng nuôi lợn, nấu rượu nên mùi phân lợn, bả hèm lưu cửu xộc ra mùi khó chịu.

     

Môi trường ô nhiễm nặng nề

Theo chị Đỗ Thị Liễu – một người nấu rượu của làng cho biết: “bây giờ không còn như ngày xưa nữa, cứ 3 nhà thì mới có 1 nhà nấu rượu, họ chuyển sang những nghề khác thu nhiều lãi hơn”. Những hộ không còn nấu rượu đa phần chuyển sang làm bánh đa nem.

Những người còn nấu rượu ở làng Vân cũng không nấu rượu nếp hoa vàng nữa mà chuyển sang nấu rượu sắn. Nguyên nhân chính là do giá cả nguyên liệu đắt, thương lái đến mua buôn chỉ quan tâm đến giá cả, loại nào rẻ họ mua. Giá thành giữa rượu nếp và rượu sắn chênh lệch tới 3-5 lần nhưng chất lượng không khác xa là mấy. Rượu sắn thơm, ngon không khác rượu gạo là mấy mà lại rẻ nên sức tiêu thụ mạnh. Người không sành rượu không thể phân biệt được 2 loại rượu này. Sự tác động của kinh tế thị trường là nguyên nhân của sự thay đổi đó.

 

Nguyên liệu làm rượu sắn

Tâm sự với chúng tôi bên những nồi rượu đang trong quá trình trưng cất cuối cùng, ông Nguyễn Văn Trung thổ lộ “mấy đứa con bác nó không theo nghề này nữa, nghề này không lời lãi là bao, bác còn nấu rượu là còn cái tâm, sự đam mê với nghề”. Điều đó cho thấy nghề nấu rượu của làng Vân đang dần mai một, giới trẻ không còn ham mê với nghề truyền thống của ông cha. Việc gìn giữ nghề, giữ lấy những hương sắc đặc trưng của “Vân hương mỹ tửu” là điều đáng lưu ý.

 

Ông Nguyễn Văn Trung bên cạnh bể rượu

Trong xu hướng phát triển chung của các làng nghề khác trong cả nước, rượu làng Vân cũng đang bị mai một, không còn giữ được những hình ảnh thời kỳ trước nữa. Danh tiếng rượu làng Vân cứ thế phôi pha và đang trên đà mất tiếng.

Nguyễn Hồng Vân

Về HàJung
u n t i l w h e n e v e r

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: