Rượu làng Vân ngày ấy – bây giờ

Rượu làng Vân ngày ấy – bây giờ

Cái bóng của quá khứ và triển vọng ngày hôm nay

 

Khắp vùng Bắc bộ, hễ nhắc tới rượu làng Vân là ai ai cũng biết. Làng Vân nổi tiếng về nghề nấu rượu từ thời vua Tự Đức, khi xưa được vua ban 4 chữ “Vân hương mỹ tửu”, rồi cứ thế mà truyền đời. Những tưởng rượu làng vân sẽ mãi được vang danh, lưu truyền cho thế hệ sau, nhưng rồi cũng như bao làng nghề nổi tiếng khác, rượu làng Vân đang dần trở thành cái bóng của thời huy hoàng khi xưa. Dù vậy, vẫn còn có cơ may để nó lấy lại được tiếng tăm ngày nào.

Đến làng Vân, người ta dễ dàng thấy hàng dãy chum, vại xếp đầy ven đường và trong góc sân của mọi ngôi nhà. Mới cách đây khoảng chục năm, người dân làng Vân vẫn còn cố giữ lại cái nghề tổ đã gắn bó với bao thế hệ dân làng, nhưng rồi do không còn đáp ứng được thị trường, kinh doanh thua lỗ, những người trẻ của làng hầu hết đều từ bỏ cái nghề của cha ông, bỏ đi làm công nhân cho các nhà máy, các trung tâm công nghiệp mới mở hoặc theo nghề khác kinh tế hơn, nghề nấu rượu vậy là dần mai một.

Bà Diêm Thị Cốc, trú tại xóm 4 làng Vân, tâm sự : “ kể ra thì cũng tiếc lắm, ngày xưa làng này nổi tiếng về nấu rượu, có ai không biết đâu? Nhà bà trước cũng nấu rượu, nhưng rồi mấy đứa nó thấy nấu rượu lỗ quá, lại nghèo nên chúng nó bỏ nghề hết…” . Những người con của bà Cốc hiện giờ đều đi làm công nhân cho các nhà máy trong tỉnh, ngay tại cổng nhà bà có một cửa hàng may nhỏ do con dâu bà mở ra phục vụ bà con trong xóm. Cũng như các hộ gia đình khác trong làng, gia đình bà  vẫn còn mấy cái vại sành ngày xưa được dùng để ủ rượu, nay bị xếp lại một góc sân như kỷ niệm chưa nỡ bỏ. Theo lời bà Cốc, cả làng nay chỉ còn mấy hộ vẫn còn theo nghề tổ, nhưng hầu như chất lượng rượu bây giờ chẳng khác gì những nơi khác, cái gọi là “Vân hương mỹ tửu” giờ chỉ còn là cái bóng của một thời vàng son.

Những chum, vại từng đựng rượu giờ xếp đống trong xó bếp


hoặc ở góc sân

 Bà Cốc cũng cho biết, nghề nấu rượu của làng hầu như đã kết thúc từ những năm 75, khi đó đến gạo ăn còn thiếu, nói gì đến nấu rượu; sau đến thời kỳ bao cấp, dân làng chuyển sang làm rượu sắn, vừa rẻ hơn lại được nhiều rượu hơn so với làm từ gạo. Suốt một thời gian dài, người dân chỉ nấu rượu sắn, nghề nấu rượu gạo từ xưa vậy là càng ngày càng mai một. Công thức vốn chỉ truyền cho người trong gia đình giờ người trong gia đình cũng nhớ không rõ, có chăng là không pha tạp, ủ rượu kỹ để có mùi hương thơm ngọt, nồng nàn. Mãi gần đây, người dân mới lại nấu rượu gạo, nhưng chất lượng rõ ràng không còn như trước.



Bà Diêm Thị Cốc kể về những thăng trầm của làng nghề

 Tuy nhiên cũng có một số gia đình, tuy không thể nói là giữ được tinh tuý rượu làng Vân khi xưa nhưng cũng có tiếng trong làng, là gần với hương rượu cũ hơn cả. Gia đình bà Nguyễn Thị Luyến và ông Nguyễn Viết Du là một trong những hộ nấu rượu có tiếng của Làng Vân kể rằng: nghề nấu rượu nơi đây vốn do một bà tổ nghề – được gọi là bà Nghi Địch truyền dạy cho dân làng; không ai biết bà từ đâu đến, cũng không nhớ rõ là từ khi nào, chỉ biết rằng rượu của bà nổi tiếng khắp vùng khiến người tứ xứ tìm đến mong mua được của bà một vò rượu. Bà truyền nghề cho người dân, dặn phải giữ lấy bí quyết, không được truyền ra ngoài kẻo rượu bị bắt chước rồi pha tạp, làm mất hết vị ngon vốn có. Dân làng nghe lời bà, đã cùng nhau cắt máu ăn thề, không để bí quyết nấu rượu truyền ra ngoài làng. Cũng bởi thế mà khi xưa nghề nấu rượu không được dạy cho con gái, chỉ truyền cho con trai, con dâu cũng chỉ được hỗ trợ chứ không được tham gia vào những khâu quan trọng. Thời vua Tự Đức, sau khi nhận rượu làng Vân dâng lên, vua liền ban cho 4 chữ “Vân hương mỹ tửu” vẫn còn được truyền tụng đến tận ngày nay. Câu chuyện xưa hầu như người dân nào cũng biết. Đền thờ bà nay vẫn còn ở trong làng.

Bà Nguyễn Thị Luyến trong kho rượu của gia đình

Rượu làng Vân thường vẫn do các hộ gia đình tự làm lấy, vốn không có một cơ sở tập trung nào nên số lượng thường có hạn, quy mô nhỏ lẻ. Người mua đều vì nghe tiếng mà đến đây đặt hàng, lấy mối. Tuy nhiên, khi được biết rằng gia đình ông Nguyễn Văn Tường đang có kế hoạch mở một cơ sở sản xuất rượu ngay trong làng, tôi đã tìm đến nhà ông để tìm hiểu về cơ sở sản này. Tại nhà ông, tôi gặp được bà Đỗ Thị Bình – vợ ông – cũng là người quản lý công việc sản xuất rượu tại nhà của ông bà. Nói là sản xuất bởi ngay trong khoảng sân được ông bà sử dụng làm nơi nấu rượu có hàng chồng, hàng dãy những bầu rượu đã được dập nhãn sẵn cùng các thùng các-tông in nhãn rượu mang tên của ông Tường để sẵn, và việc nấu rượu của gia đình ông không phải thủ công mà được thực hiện bằng các loại máy móc, chỉ có việc ủ men rượu là do người làm. Bà Đỗ Thị Bình cho biết, hiện tại việc sản xuất rượu của gia đình bà chỉ là quy mô nhỏ, nên chỉ thuê 10 nhân công là người làng làm giúp, nhưng khi cơ sở mới của ông bà đi vào hoạt động vào cuối năm nay chắc chắn số nhân công sẽ cần nhiều hơn thế, và số nhân công này cũng sẽ được thuê từ những người trong làng. Cơ sở của ông bà sẽ là cơ sở sản xuất rượu đầu tiên của làng Vân. Cơ sở mới này cũng không lớn lắm, nhưng đó có thể coi là bước khởi đầu cho việc khôi phục nghề nấu rượu nơi đây. Ông Tường cũng từng đem rượu đến các buổi hội chợ ở Hà Nội để giới thiệu rượu làng Vân và đưa ra thị trường. Người dân ở đây cho biết gia đình ông Tường vốn là một trong số ít những hộ nấu rượu lâu đời vẫn còn giữ lấy nghề ngay cả trong những năm tháng biến động của đất nước, ngoài ra, rượu của gia đình ông còn được tiếng là rượu sạch.


Bà Đỗ Thị Bình tại một góc của cơ sở sản xuất rượu tại gia

Hiện nay, cùng với sự khuyến khích của nhà nước về việc khôi phục các làng nghề truyền thống, rượu làng Vân cũng đang cố gắng để lấy lại tiếng tăm khi xưa của mình. Với tình hình hiện tại, có lẽ nghề nấu rượu nơi đây sẽ còn phải đi một quãng đường dài nữa trước khi thực sự tạo ra được thị trường riêng của mình – không phải bởi tiếng tăm của quá khứ mà là dựa vào chất lượng của chính rượu làng Vân bây giờ. Rượu làng Vân sẽ trở lại hay sẽ biến mất như một số làng nghề nổi tiếng khi xưa? Có lẽ điều đó còn phải tuỳ thuộc vào sự nỗ lực của người dân nơi này.

 Nguyễn Thu Hồng

Về HàJung
u n t i l w h e n e v e r

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: